Woordenlijst draaiende derwisjen: Sema, semazen, sikke, ney

De uitspraak is een hulp voor Nederlandstaligen, met de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters; ‘è’ klinkt als in ‘hè’. In het Turks is ş ‘sj’, ç ‘tsj’, ı een korte, doffe ‘u’, ü de Nederlandse ‘uu’ en ö de ‘eu’.

Âyin AA-jien: De gecomponeerde muziek van de Sema, in vier delen die de vier selams begeleiden. Elke âyin is geschreven in één makam, een Turkse melodische modus.
Çelebi TSJÈ-lè-bie: Titel van de afstammelingen van Rumi, die vanuit Konya aan het hoofd van de mevlevi-orde stonden.
Çile TSJIE-lè: Het traditionele noviciaat van een mevlevi-derwisj: 1001 dagen dienst, grotendeels in de keuken van het klooster, voordat hij volwaardig lid wordt.
Dede DÈ-dè: Een oudere derwisj die de çile heeft voltooid. Ook gebruikt als eretitel: Sırrı Abdi Dede, stichter van het Kasımpaşa Mevlevihanesi.
Derwisj: Lid van een soefi-orde, een volgeling van het mystieke pad in de islam. Draaiende derwisjen zijn de semazens van de mevlevi-orde.
Destegül DES-tè-guul: Het korte witte jasje met lange mouwen dat over de tennure wordt gedragen.
Devr-i Veledî DEV-rie vè-lè-DIE: De omgang van Sultan Walad: drie langzame rondes van de derwisjen door de zaal voordat het draaien begint, waarbij ze bij de plaats van de sjeik voor elkaar buigen.
Dhikr (zikir): Het gedenken van God, meestal door Zijn naam te herhalen. De Sema is de mevlevi-vorm van dhikr.
Hırka HUR-ka: De zwarte mantel die over de witte kleding van de derwisj wordt gedragen en die hij vóór het draaien laat vallen. Hij staat voor het graf.
Kudüm koe-DUUM: Een paar kleine keteltrommels die met stokjes worden bespeeld. De eerste slag wordt gelezen als Gods bevel ‘Wees!’.
Mesnevi (Masnavi): Het grote gedicht van Rumi, zo'n 25.000 distichons lang, dat opent met de klacht van de rietfluit.
Mevlânâ mev-laa-NAA: ‘Onze meester’: de naam die Turken voor Rumi gebruiken.
Mevlevi MEV-lè-vie: De soefi-orde die na Rumi werd gesticht, en een lid ervan.
Mevlevihane mev-lè-vie-haa-NÈ: Een mevlevi-klooster, met een ceremoniezaal, cellen, een keuken en een begraafplaats. Het Kasımpaşa Mevlevihanesi is er een.
Mukabele moe-kaa-bè-LÈ: Een andere naam voor de Sema-ceremonie, van een woord voor ‘tegenover staan’: de derwisjen staan tegenover elkaar en tegenover de sjeik.
Naat-ı Şerif naa-AAT-u sjè-RIEF: De solohymne ter ere van de Profeet waarmee de ceremonie opent.
Ney neej: De rietfluit die aan het uiteinde wordt aangeblazen, de stem van de ziel in de mevlevi-muziek. De speler heet de neyzen.
Peşrev pesj-REV: Een instrumentaal voorspel; de omgang van Sultan Walad wordt op een peşrev gelopen.
Post: De rode schapenvacht aan het hoofd van de zaal, de zitplaats van de sjeik, die hem aanwijst als vertegenwoordiger van Rumi.
Postnişin post-nie-SJIEN: ‘Hij die op de post zit’: de sjeik die de ceremonie voorzit.
Selâm sè-LAAM: Een van de vier groeten, de vier delen van het draaien. De mevlevi-leer ziet ze als fasen in de reis van de ziel.
Sema sè-MAA: De ceremonie van de draaiende derwisjen, van het Arabische samāʿ, ‘luisteren’. In 2008 door UNESCO ingeschreven als de Mevlevi Sema-ceremonie.
Semahane sè-maa-haa-NÈ: De ceremoniezaal van een klooster, meestal achthoekig of rond, met een houten vloer en een galerij voor muzikanten en gasten.
Semazen sè-maa-ZEN: Een derwisj die in de Sema draait.
Semazenbaşı sè-maa-ZEN-baa-sju: De leider van de semazens op de vloer, die tussen hen door loopt en de afstanden bewaakt.
Şeb-i Arus SJEB-ie aa-ROES: ‘Huwelijksnacht’: de verjaardag van Rumi's dood op 17 december 1273, de belangrijkste nacht van het mevlevi-jaar.
Sikke SIEK-kè: De hoge hoed van kamelenhaarvilt van de derwisj. Hij staat voor de grafsteen van het ego.
Taksim tak-SIEM: Een geïmproviseerde solo; de taksim op de ney gaat vooraf aan de omgang en het draaien.
Tekke TEK-kè: Een soefi-klooster van welke orde ook. Turkije sloot ze in 1925 allemaal.
Tennure ten-noe-RÈ: De lange witte rok die opengaat tot een schijf als de derwisj draait. Hij staat voor de lijkwade.